Wstęp

Baza olejowa stanowi fundament każdego środka smarnego i odpowiada za około 70–99% składu gotowego oleju. To właśnie od jej jakości zależą takie parametry jak odporność na utlenianie, stabilność termiczna, właściwości niskotemperaturowe, trwałość eksploatacyjna oraz zdolność ochrony smarowanych elementów.

Aby ujednolicić ocenę jakości baz olejowych, American Petroleum Institute (API) opracował klasyfikację dzielącą je na pięć grup. Podział ten opiera się na zawartości węglowodorów nasyconych, siarki oraz wskaźniku lepkości (VI – Viscosity Index). Im wyższa grupa, tym zazwyczaj lepsze właściwości eksploatacyjne bazy olejowej.

Współczesne oleje smarowe produkowane są głównie na bazach należących do grup II, III, IV i V, podczas gdy grupa I stopniowo traci znaczenie w najbardziej wymagających zastosowaniach.

Grupa I – tradycyjne bazy mineralne

Charakterystyka

Bazy olejowe Grupy I są otrzymywane z ropy naftowej metodami rafinacji rozpuszczalnikowej. Jest to najstarsza technologia produkcji baz olejowych, stosowana od dziesięcioleci w przemyśle smarowym.

Parametry charakterystyczne:

• zawartość węglowodorów nasyconych poniżej 90%,
• zawartość siarki powyżej 0,03%,
• wskaźnik lepkości od 80 do 120.

Ze względu na stosunkowo niski stopień oczyszczenia zawierają większą ilość związków aromatycznych, siarki i azotu niż nowocześniejsze bazy.

Właściwości

Do najważniejszych zalet należą:

• dobra smarność,
• łatwość mieszania z dodatkami uszlachetniającymi,
• niska cena produkcji.

Wadami są:

• ograniczona odporność na utlenianie,
• szybsze starzenie się oleju,
• większa tendencja do tworzenia osadów,
• słabsza płynność w niskich temperaturach.

Zastosowanie

Bazy Grupy I znajdują zastosowanie w:

• olejach przemysłowych,
• olejach przekładniowych starszych generacji,
• olejach maszynowych,
• smarach plastycznych,
• olejach procesowych.

Obecnie ich znaczenie w nowoczesnych olejach silnikowych systematycznie maleje.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: BIO-BASE Odnawialne Oleje Bazowe: Krok w Kierunku Zrównoważonych Praktyk Przemysłowych

Grupa II – wysokooczyszczone bazy mineralne

Charakterystyka

Bazy Grupy II powstają poprzez hydrorafinację, czyli oczyszczanie ropy naftowej przy użyciu wodoru pod wysokim ciśnieniem.

Parametry:

• zawartość węglowodorów nasyconych powyżej 90%,
• zawartość siarki poniżej 0,03%,
• wskaźnik lepkości od 80 do 120.

Dzięki procesowi hydroobróbki usuwana jest większość niepożądanych związków odpowiedzialnych za degradację oleju.

Właściwości

W porównaniu z Grupą I oferują:

• lepszą odporność na utlenianie,
• wyższą czystość chemiczną,
• mniejszą lotność,
• lepszą stabilność termiczną,
• mniejszą tendencję do tworzenia osadów.

Zastosowanie

Bazy Grupy II są obecnie szeroko wykorzystywane w:

• olejach silnikowych do samochodów osobowych,
• olejach hydraulicznych,
• olejach przekładniowych,
• olejach sprężarkowych,
• środkach smarnych dla przemysłu.

Stanowią obecnie podstawę wielu olejów klasy ekonomicznej i średniej.

Grupa III – bazy hydrokrakowane (HC)

Charakterystyka

Bazy Grupy III produkowane są w procesie głębokiego hydrokrakingu oraz hydroizomeryzacji. Choć pochodzą z ropy naftowej, ich stopień przetworzenia jest tak wysoki, że właściwości są bardzo zbliżone do syntetyków.

Parametry:

• zawartość węglowodorów nasyconych powyżej 90%,
• zawartość siarki poniżej 0,03%,
• wskaźnik lepkości powyżej 120.

W Europie oleje oparte na bazach Grupy III mogą być sprzedawane jako oleje syntetyczne.

Właściwości

Najważniejsze zalety:

• wysoka odporność na utlenianie,
• bardzo dobra stabilność termiczna,
• wysoki wskaźnik lepkości,
• dobra płynność w niskich temperaturach,
• niski poziom odparowania.

W porównaniu z PAO wykazują nieco niższą stabilność w ekstremalnych warunkach, ale oferują bardzo korzystny stosunek jakości do ceny.

Zastosowanie

Są powszechnie wykorzystywane w:

• nowoczesnych olejach silnikowych,
• olejach Long Life,
• olejach przekładniowych,
• środkach smarnych dla motoryzacji,
• olejach przemysłowych wysokiej jakości.

Obecnie większość dostępnych na rynku olejów syntetycznych bazuje właśnie na Grupie III.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Przykłady zastosowań farmaceutycznych olejów parafinowych w procesach technologicznych

Grupa IV – polialfaolefiny (PAO)

Charakterystyka

Grupa IV obejmuje bazy PAO (Polyalphaolefins), które są produkowane metodą syntezy chemicznej z lekkich węglowodorów.

Nie pochodzą bezpośrednio z rafinacji ropy naftowej, lecz są tworzone od podstaw w kontrolowanym procesie chemicznym.

Właściwości

PAO charakteryzują się:

• wyjątkowo wysoką odpornością na utlenianie,
• bardzo niską lotnością,
• doskonałą płynnością w niskich temperaturach,
• wysoką stabilnością lepkości,
• bardzo szerokim zakresem temperatur pracy.

Pozwalają na wydłużenie okresów między wymianami oleju i zapewniają skuteczną ochronę przy ekstremalnych obciążeniach.

Zastosowanie

Bazy PAO stosowane są w:

• olejach silnikowych klasy premium,
• sporcie motorowym,
• lotnictwie,
• turbinach gazowych,
• zaawansowanych olejach przemysłowych,
• specjalistycznych smarach.

Ze względu na wysokie koszty produkcji są używane głównie w produktach najwyższej klasy.

Grupa V – pozostałe bazy syntetyczne i specjalistyczne

Charakterystyka

Do Grupy V zaliczane są wszystkie bazy olejowe nieujęte w Grupach I–IV.

Najważniejsze z nich to:

• estry syntetyczne,
• poliglikole (PAG),
• oleje silikonowe,
• estry fosforanowe,
• oleje roślinne,
• specjalistyczne płyny syntetyczne.

Właściwości

Właściwości zależą od rodzaju bazy, jednak najczęściej obejmują:

• bardzo wysoką smarność,
• znakomitą odporność termiczną,
• wysoką polarność,
• dobrą biodegradowalność (w przypadku estrów i olejów roślinnych),
• odporność na ekstremalne warunki pracy.

Szczególnie cenione są estry, które tworzą bardzo trwały film smarny i poprawiają właściwości olejów PAO.

Zastosowanie

Bazy Grupy V wykorzystuje się w:

• lotnictwie,
• energetyce,
• przemyśle chemicznym,
• kompresorach,
• turbinach,
• układach chłodniczych,
• biodegradowalnych środkach smarnych,
• wyczynowych olejach silnikowych.

Najczęściej stosowane są jako składnik mieszanin z bazami Grupy III lub IV.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Oleje i płyny silikonowe - podział, właściwości i zastosowania

Porównanie grup baz olejowych API

Podsumowanie

Klasyfikacja API stanowi podstawowy system podziału baz olejowych stosowany w światowym przemyśle smarowym. Grupa I reprezentuje tradycyjne bazy mineralne, Grupa II ich bardziej zaawansowaną wersję, natomiast Grupa III obejmuje nowoczesne bazy hydrokrakowane wykorzystywane obecnie w większości olejów syntetycznych. Najwyższą jakość zapewniają bazy PAO należące do Grupy IV oraz specjalistyczne bazy Grupy V, takie jak estry czy poliglikole.

Wraz ze wzrostem wymagań nowoczesnych silników i maszyn rośnie znaczenie baz Grup III, IV i V, które zapewniają lepszą ochronę urządzeń, dłuższą żywotność oleju oraz większą efektywność pracy w szerokim zakresie temperatur i obciążeń.

Potrzebujesz pomocy w doborze odpowiedniego oleju?

Wybór odpowiedniej bazy olejowej ma kluczowe znaczenie dla trwałości maszyn, niezawodności procesów produkcyjnych oraz optymalizacji kosztów eksploatacji. Nasi specjaliści pomogą dobrać oleje i środki smarne oparte na bazach mineralnych, hydrokrakowanych oraz syntetycznych, dopasowane do wymagań konkretnej aplikacji przemysłowej.

W naszej ofercie znajdują się wysokiej jakości oleje przemysłowe, hydrauliczne, przekładniowe, sprężarkowe, technologiczne oraz specjalistyczne płyny eksploatacyjne przeznaczone do pracy w najbardziej wymagających warunkach.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o właściwościach poszczególnych baz olejowych lub potrzebujesz wsparcia w doborze odpowiedniego środka smarnego, skontaktuj się z naszym zespołem:

Tel.: +48 81 820 07 88
E-mail: biuro@gorner.pl

Obsługujemy klientów na terenie całej Polski, dostarczając produkty do zakładów przemysłowych, warsztatów i przedsiębiorstw produkcyjnych. Realizujemy dostawy m.in. do Warszawy, Krakowa, Wrocławia, Poznania, Gdańska, Łodzi, Lublina, Katowic, Rzeszowa, Szczecina, Bydgoszczy, Torunia, Olsztyna, Opola, Kielc, Białegostoku i Zielonej Góry.